Πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση Βαλαωρίτεια 2017 με αφιέρωμα στον W. Doerpfeld

valaoriteia201709

Πραγματοποιήθηκε το Σάββατο το απόγευμα η εκδήλωση Βαλαωρίτεια 2017 με θέμα: «Ο W. Doerpfeld, η ζωή, το έργο, οι ανασκαφές και η θεωρία του περί Ομηρικής Ιθάκης» στο προαύλιο χώρο του Δημοτικού Σχολείου στο Βλυχό.

5448975434_ce7795e6d1_b

Ο Γερμανός φιλέλληνας αρχιτέκτονας και αρχαιολόγος W. Doerpfeld  αφιέρωσε μεγάλο κομμάτι της ζωής του στη Λευκάδα διαμορφώνοντας τη θεωρία του περί «Ομηρικής Ιθάκης», προσπαθώντας δηλαδή να αποδείξει μέσα από τις ανασκαφές που πραγματοποίησε στο νησί, αλλά και με βάση τις περιγραφές του Ομήρου, ότι το  βασίλειο του Οδυσσέα είναι η Λευκάδα.

Την παρουσίαση της εκδήλωσης και μια σύντομη αναφορά στη ζωή και το έργο του W. Doerpfeld στην Ελλάδα και τη Λευκάδα έκανε το μέλος του «Θέαλος» κ. Χρυσούλα Σκλαβενίτη.

Η κα Σκλαβενίτη. Φωτογραφία Λούης Λοϊζου

Η κα Σκλαβενίτη. Φωτογραφία Λούης Λοϊζου

Κύριος ομιλητής της εκδήλωσης ήταν ο κ. Νώντας Γαζής, γεωπόνος, μελετητής του έργου του Doerpfeld και των Ομηρικών επών που υποστηρίζει με πάθος σύμφωνα με τα γεωγραφικά και περιγραφικά στοιχεία που μας έδωσε στην ομιλία του ότι η Λευκάδα είναι η Ομηρική Ιθακή. Ο κ. Γαζής μας έδωσε μια πλήρη εικόνα των τοπολογικών και γεωγραφικών στοιχείων της Λευκάδας και των νησιών του Ιονίου με βάση τις περιγραφές του Ομήρου, του Στράβωνα και άλλων μελετητών και στήριξε τη θεωρία του Doerpfeld με τις προσωπικές του μελέτες.

Ο κ. Νώντας Γαζής. Φωτογραφία Λοής Λοΐζου

Ο κ. Νώντας Γαζής. Φωτογραφία Λούης Λοΐζου

Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους ο βουλευτής Λευκάδας κ. Αθανάσιος Καββαδάς και από τη Δημοτική αρχή οι αντιδήμαρχοι κ. Αθανάσιος Περδικάρης και Γεώργιος Φίλιππας. Ο κος Καββαδάς και ο κ. Περδικάρης απηύθυναν σύντομο χαιρετισμό.

Ο βουλευτής Λευκάδας κ, Αθανάσιος Καββαδάς

Ο βουλευτής Λευκάδας κ, Αθανάσιος Καββαδάς

Ο αντιδήμαρχος κ. Αθανάσιος Περδικάρης

Ο αντιδήμαρχος κ. Αθανάσιος Περδικάρης

Μετά την ομιλία ακολούθησε συζήτηση με το κοινό στην οποία συμμετείχαν μεταξύ άλλων ο κ. Δημήτρης Σκλαβενίτης, φιλόλογος, η πρόεδρος του Θέαλος κ. Σαπφώ Καββάδα, ο κ. Σπύρος Παπουτσόπουλος κ.α.

Την εκδήλωση παρακολούθησαν κάτοικοι του Βλυχού, του Γενίου και των γύρων περιοχών αλλά και επισκέπτες από την πόλη της Λευκάδας.

Ακολουθεί μια σύντομη βιογραφία του Doerpfled (επιμέλεια Χρυσούλα Σκλαβενίτη) και περιληπτικά η θεωρία του περί Ομηρικής Ιθάκης.

W. Doerpfeld

Ο Βίλελμ ή Γουλιέλμος Νταίρπφελντ ή Δαίρπφελντ  γεννήθηκε στο Μπάρμεν της Γερμανίας το  σημερινό  Βούπερταλ, στις 26 Δεκεμβρίου του 1853. Ήταν γιός ενός από τους σπουδαιότερους παιδαγωγούς της Πρωσίας του Φριντριχ Γουλιελμ Δαίρπφελντ , από τον οποίο κληρονόμησε τη ρητορική πειθώ που τον χαρακτήριζε. Είχε τέσσερα αδέρφια. Έχασε τη μητέρα του το 1871, γεγονός που τον κλόνισε βαθιά. Το όνειρο του πατέρα του ήταν να ακολουθήσει το επάγγελμα του δασκάλου, αλλά εκείνος προτίμησε τις αρχιτεκτονικές και κατά τη διάρκεια της πρακτικής του εξάσκησης φάνηκε και το ιδιαίτερο ταλέντο του στο σχέδιο. Σπούδασε στην Τεχνική Ακαδημία (Πολυτεχνείο αργότερα) του Βερολίνου απ΄ όπου αποφοίτησε το 1876.

 Ένα χρόνο μετά  έγινε βοηθός του καθηγητή του, αρχιτέκτονα Φρίντριχ Άντλερ ο οποίος έδειχνε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην κατασκευή ναών και την ελληνική και ρωμαϊκή κλασσική αρχιτεκτονική. Ο Doerpfeld ήρθε σε πρώτη επαφή με τους αρχαίους ελληνικούς ναούς αναλαμβάνοντας τα σχέδια των αρχαιολογικών χώρων των Μυκηνών και της Αρχαίας Ολυμπίας. Στο τέλος του 1877 μάλιστα βρίσκεται στις ανασκαφές στην αρχαία Ολυμπία με τον αρχαιολόγο Ερνστ Κούρτιους . Από βοηθός σύντομα γίνεται τεχνικός διευθυντής και εκεί απέκτησε τις γνώσεις στην αρχαιολογία που τον έκαναν τον «πιο πετυχημένο αρχαιολόγο ανασκαφών της εποχής».

Αρραβωνιάζεται την κόρη του καθηγητή του Αν Άντλερ και εγκαθίσταται μόνιμα στην Αθήνα για να εργαστεί ως αρχιτέκτονας στο Γερμανικό αρχαιολογικό ινστιτούτο Αθηνών. Από το 1887 έως το 1912 μάλιστα διετέλεσε και  διευθυντής του.

Το 1882 ακολούθησε τον Ερρίκο Σλήμαν που έκανε ανασκαφές στην Τροία  και το καλοκαίρι του 1882 ανακοίνωσε την ανακάλυψη της δεύτερης πόλης. Σε αυτές τις ανασκαφές εντυπωσίασε τον Σλίμαν με τη μέθοδο ανασκαφών που εφάρμοσε, αφαιρώντας καταγράφοντας και ερμηνεύοντας ξεχωριστά κάθε στρώμα ανασκαφής, τη λεγόμενη στρωματογραφικής ανασκαφή εφαρμόζοντας παράλληλα και  ακριβής γραπτή τεκμηρίωση των αρχαιολογικών επιχειρήσεων. Τον αποκάλεσε μάλιστα «τον πρώτο σε όλο τον κόσμο ειδικό για αρχαία αρχιτεκτονική». Δούλεψε μαζί με τον Σλήμαν και στην Τίρυνθα (1884–1885). Ενώ τον αντικατέστησε μετά το θάνατο του το 1890 στις ανασκαφές στην Τροία όπου τελικά λίγα χρόνια αργότερα ανακάλυψε την ομηρική πόλη που αναζητούσε.

Πήρε μέρος στις ανασκαφές της Ακρόπολης (1885–1890), όπου ανακάλυψε τον προπερσικό ναό της Ακρόπολης, τον Προπαρθενώνα και τα αρχικά σχέδια των Προπυλαίων. Επίσης πήρε μέρος στις ανασκαφές της Περγάμου  με τον Alexander Conze και στις ανασκαφές του 1931 στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας.

Από το  1882 και μέσα σε μια δεκαετία  πήρε εφτά τιμητικούς τίτλους διδάκτορα. Το 1882 επίσης παντρεύεται την Αν και μένουν οριστικά στην Αθήνα. Απέκτησαν τρία παιδιά και η μοναδική εγγονή του πέθανε το 1922.

Το 1896 ο Ντέρπφελντ ίδρυσε τη Γερμανική Σχολή των Αθηνών, που προς τιμή του ονομάστηκε «Dörpfeld Gymnasium», το πρώτο κτήριο του οποίου μάλιστα χτίστηκε με δικά του σχέδια.

Υπήρξε στενός φίλος με τον Κάιζερ Γουλιέλμο Β΄ τον οποίο ξενάγησε πολλές φορές σε αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, αλλά και τον πήρε μαζί του και ως «βοηθό», μιας και ο Κάιζερ λάτρευε την αρχαιολογία στις ανασκαφές στην Κέρκυρα .

Ο Δερπφελντ έδειξε επίσης ενδιαφέρον για τα αρχαία θέατρα, ενώ οι ανασκαφές στην Τροία είχαν σαν αποτέλεσμα να δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις τοποθεσίες που ο Όμηρος αναφέρει στα έπη του.

Έτσι από το 1900 ξεκίνησε ανασκαφές αρχικά στο νησί της Ιθάκης και στη συνέχεια από το 1901 μέχρι το 1914  έκανε ανασκαφές σε διάφορα σημεία της Λευκάδας τα αποτελέσματα των οποίων τον έκανα να υποστηρίξει με πάθος τη θεωρία του ότι τελικά  η Ομηρική Ιθάκη είναι το σημερινό νησί της Λευκάδας. Στα συγγράμματά του αναφέρει ότι: «το Δουλίχιον είναι η σημερινή Κεφαλονιά, η Σάμη είναι η σημερινή Ιθάκη, η Ζάκυνθος η σημερινή Ζάκυνθος και η σημερινή Λευκάδα είναι η Ομηρική Ιθάκη»

Ο Δέρπφελντ συνταξιοδοτείται το 1912 και συνέχισε όπως είπαμε τις ανασκαφές του στη Λευκάδα. Το 1915 πεθαίνει η γυναίκα του και επιστρέφει στη Γερμανία αλλά και κάνει και πολλά ταξίδια.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου επιστρέφει στη Λευκάδα όπου και πεθαίνει στις 25 Απριλίου του 1940 μετά από σύντομη ασθένεια. Επιθυμία του ήταν να ταφεί στη μικρή χερσόνησο της Αγίας Κυριακής, όπως και έγινε το Μεγάλο Σάββατο στις 27 Απριλίου αρχικά με ορθόδοξη λειτουργία ενώ τη Δευτέρα του Πάσχα έγινε και ευαγγελική λειτουργία με Γερμανό ιερέα από την Αθήνα. Ο τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας Μεταξάς του αφιέρωσε μάλιστα και επικήδειο.

Από αυτό το μικρό καταπράσινο κομμάτι γης όπου επέλεξε για τελευταία κατοικία του ο Δέρπφελντ  θα αντικρίζει αιώνια την Ομηρική του Ιθάκη, την πόλη του βασιλιά Οδυσσέα

Η θεωρία του περί Ομηρικής Ιθάκης με τον πρωτότυπο τίτλο Alt Ithaka αποδόθηκε στα ελληνικά και συμπληρώθηκε με σημειώσεις και σχόλια από τον Βασ. Φραγκούλη και εκδόθηκε από την Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών στην Επετηρίδα τόμο Β (1972).

Η θεωρία του περί Ομηρικής Ιθάκης

Ο Doerpfeld στην προσπάθειά του να ανακαλύψει την Ομηρική Ιθάκη ξεκινά ανασκαφές το 1900 στο σημερινό ομώνυμο νησί. Η μελέτη των ευρημάτων, ωστόσο, δεν τον έπεισε ότι το νησί ταυτίζεται με το Ομηρικό. Λίγο αργότερα επισκέπτεται την Λευκάδα και πριν ακόμα ξεκινήσει τις εργασίες του εκεί, αναγνωρίζει από θαλάσσης τοποθεσίες που ταιριάζουν με τις περιγραφές του Ομήρου για το νησί του Οδυσσέα.

Οι ανασκαφές του στην Λευκάδα ξεκίνησαν το 1901 και ολοκληρώθηκαν το 1914. Οι τοποθεσίες στις οποίες πραγματοποιήθηκαν οι εργασίες ήταν κυρίως στην ευρύτερη περιοχή του Βλυχού (Αμαλή, Στενό), στον κάμπο του Νυδριού και στις νοτιοανατολικές πλαγιές των Σκάρων. Υπήρξαν ευρήματα και σε άλλες περιοχές του νησιού, π.χ. βρέθηκαν ερείπια πύργων στον Πόρο και στο οροπέδιο της Εγκλουβής, δωρικός ναός στον Άγιο Ιωάννη στο Ροδάκι Βουρνικών, θραύσματα αγγείων και εργαλείων στην λεγόμενη «Χοιροσπηλιά» στην Εύγηρο, η αρχαία Κορινθιακή πόλη «Λευκάς» στα βόρεια της πόλης της Λευκάδας, υπολείμματα αρχαίου ναού στο ακρωτήριο Λευκάτας, κ.α.

Η άποψή του βασίζεται κυρίως στους στίχους 21-26 της ραψ. Ι΄ της Οδύσσειας, όπου γίνεται αναφορά σε τέσσερα νησιά:

Νεαιτάω δ’  Ἰθάκην εὐδείελον· ἐν δ’ ὄρος αὐτῇ,
Νήριτον εἰνοσίφυλλον, ἀριπρεπές · ἀμφὶ δὲ νῆσοι
πολλαί ναιετάουσι μάλα σχεδὸν ἀλλήλῃσι,
Δουλίχιόν τε Σάμη τε καὶ ὑλήεσσα Ζάκυνθος.
Αὐτή  δὲ  χθαμαλὴ πανυπερτάτη εἰν ἁλὶ κεῖται
πρὸς ζόφον, αἱ  δὲ  τ’ ἂνευθε πρὸς ἠῶ  τ’ ἠέλιόν τε…

που μεταφράζεται από τον ίδιο ως εξής:

«Κατοικώ στη Ιθάκη, το νησί με το ωραίο δειλινό. Απάνω σ΄ αυτή είναι το όρος
Νήριττον δασωμένο και ισχυρό, πέριξ δε της Ιθάκης βρίσκονται πολλά νησιά,
πολύ κοντά το ένα στο άλλο,
δηλαδή το Δουλίχιον και η Σάμη και η δασώδης Ζάκυνθος.
Αυτή, (η Ιθάκη), βρίσκεται κοντά στη ακτή, σαν η τελευταία απ’ όλα τα νησιά προς δυσμάς,
τα δε άλλα νησιά βρίσκονται μακριά απ’ την ακτή προς την ανατολή και τον ήλιο»

Για τον Γερμανό αρχαιολάτρη η Ιθάκη των στίχων είναι η σημερινή Λευκάδα, το Δουλίχιο είναι η Κεφαλλονιά, η Σάμη η σημερινή Ιθάκη και η Ζάκυνθος ταυτίζεται με το σημερινό νησί της Ζακύνθου.

Οι τοποθεσίες του νησιού που σύμφωνα με τον Doerpfeld ταιριάζουν με τις Ομηρικές είναι οι εξής:

  • Η περιοχή του Στενού μεταξύ των χωριών Βλυχό και Νυδρί: Η πόλη της Ιθάκης
    • Ο όρμος του Βλυχού: Το λιμάνι της πόλης
    • Το όρος Ελάτη και συγκεκριμένα η κορυφή Λαϊνάκι: Το όρος Νήριτον
    • Το Μαυρονέρι, πηγή κάτω από το χωριό Παλαιοκατούνα, ΝΔ του Νυδριού: Η μελάνυδρος κρήνη
    • Η κορυφή του λόφου Αμαλή στους πρόποδες του οποίου είναι χτισμένο το χωριό Βλυχό: Ο Ἕρμαιος λόφος
    • Το όρος Σκάροι : Το όρος Νήιον
    • Οι εκβολές του «Δημοσάρη», χειμάρρου που περνά από τον κάμπο που Νυδριού: Ο λιμένας Ρείθρον
    • Το λεγόμενο «κτήμα του Πασά» στο Περιγιάλι, πάνω από τη μικρή ομώνυμη αμμουδιά: Το κτήμα του Λαέρτη, πατέρα του Οδυσσέα
    • Η «Χοιροσπηλιά» νότια του χωριού Εύγηρος: Το χοιροστάσιο του Εύμαιου
    • Το νησάκι Αρκούδι νότια της Λευκάδας: Το νησάκι Αστερίς
    • Ο όρμος Σκύδι (ή Αφτέλι) νότια του χωριού Εύγηρος: Ο όρμος που αποβιβάστηκε ο Τηλέμαχος
    • Τα νησιά Κάλαμος και Καστός ανατολικά της Λευκάδας: Τα ομηρικά νησιά των Ταφίων
    • Ο όρμος του χωριού Σύβοτα: Ο λιμήν Φόρκυνος
    • Η ευρύτερη τοποθεσία γύρω από το κάστρο του Αγίου Γεωργίου στο χωριό Πλαγιά Ακαρνανίας, απέναντι από το σημερινό χωριό της Λευκάδας «Καρυώτες»: Η Νήρικος των κλασσικών χρόνων

Στους πολέμιους της θεωρίας του, που υποστηρίζουν βασιζόμενοι στον αρχαίο γεωγράφο Στράβων ότι η Λευκάδα στην αρχαιότητα δεν ήταν νησί, ο Doerpfeld απαντά ότι η διάνοιξη της διώρυγας ανάμεσα στο νησί και την Ακαρνανία από τους Κορίνθιους τον 7ο αι πΧ αφορούσε στην απομάκρυνση φερτών υλικών για την εκβάθυνση της λιμνοθάλασσας.

Η αλλαγή του ονόματος του νησιού έγινε όταν οι Δωριείς το 1100 π.Χ. κατέκτησαν τη σημερινή Λευκάδα, δηλαδή την τότε Ιθάκη. Οι κάτοικοί της κατέφυγαν στην τότε ονομαζόμενη Σάμη και την ονόμασαν Ιθάκη για να θυμούνται την παλιά πατρίδα (πηγή: Go Lefkas)

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Βλυχού-Γενίου Θέαλος διοργάνωσε για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά την εκδήλωση Βαλαωρίτεια και αισιοδοξεί ότι θα γίνει θεσμός και θα πραγματοποιείται κάθε χρόνο με αφιέρωμα σε σημαντικούς Λευκαδίτες ή ανθρώπους που έχουν προσφέρει με το έργο τους στο νησί. Τα Βαλαωρίτεια 2016 ήταν αφιερωμένα στο μεγάλο εθνικό μας ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, με ομιλητή τον κ. Δημήτρη Σκλαβενίτη, φιλόλογο και πρώην πρόεδρο της Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών.